Кога велиме „код за успех“, можеме да го замислиме како уникатна комбинација од вредности, навики и знаења што секој од нас ги носи во себе. Мојот личен „код за успех“ би бил составен од три нешта:

• љубопитност – секогаш да прашувам „зошто?“ и „како?“
• упорност – бидејќи науката (и животот) ретко даваат веднаш резултати
• споделување знаење – вистинскиот успех е поголем кога се дели со другите.

Биологијата ме потсетува дека сме дел од неверојатно комплексен систем; клетките, ДНК и еволуцијата покажуваат дека мали промени можат да донесат огромни резултати, додека хемијата ме учи дека сè е поврзано преку реакции – токму како и луѓето, идеите и навиките во нашиот живот. Ако ја најдеш вистинската „реакција“ (комбинација на труд, знаење и средина), добиваш нови можности. Така, науката ме инспирира да гледам на сопствениот успех како на процес, истражување, во кое секој обид, експеримент и грешка се дел од „формулата“ што постепено се усовршува.

Јас би ја опишала науката со три збора: ОТКРИВАЊЕ, МОЌ и ПОВРЗАНОСТ. Би рекла дека науката е како супермоќ што секој може да ја научи да ја користи.

Откривање – затоа што секогаш носи ново знаење и изненадувања, како да имаш очила што ти дозволуваат да гледаш нешта што другите не ги забележуваат (атоми, молекули, ДНК итн).

Моќ – затоа што ни овозможува да го разбираме, предвидуваме и менуваме светот околу нас, како суперхерои кои можат да создаваат нови технологии, лекови или дури енергија од сонцето.

Поврзаност – затоа што ја објаснува врската меѓу нас, природата и универзумот, како мрежа што ги поврзува сите луѓе и сè живо, бидејќи сите „играме“ по истите „природни правила“.

Така науката станува не само „кул“, туку и најреалната супермоќ што ја имаме.

Би рекла дека мене најмногу ме фасцинира митохондријата, уште наречена и електрана на клетката.

• Енергија = живот – митохондриите се местото каде што храната се претвора во енергија (АТП).
• Сопствена ДНК – имаат свој мал геном; потсетник дека некогаш биле самостојни организми.
• Симболика – вистинската сила често доаѓа од сојузништво и поврзување.

Митохондриите се како мало „срце“ во секоја клетка што неуморно пумпа енергија и потсетуваат дека животот е истовремено и хемија, и биологија, и приказна за соработка.

Од сите експерименти, најголем впечаток ми остави реакцијата на сребрено огледало (Толенсов тест).

Магијата на трансформацијата – безбоен раствор одеднаш создава светкав слој на сребро по ѕидовите на епруветата.

Наука + уметност – не е само анализа за алдехиди, туку и естетика како невидлива четка што слика совршено огледало.

Симболика – огледалото ме потсетува дека науката е рефлексија на нашата љубопитност; колку повеќе прашуваме, толку појасна слика добиваме.

Би било во областа на човечките гени – превенција и лекување на болести преку гените, бидејќи тука се крие нашата најдлабока „тајна библиотека“.

Моето откритие: нов начин да ги читаме и разбираме гените со невидена точност за превентивна медицина и персонализирани терапии.

• Превенција наместо лекување – навремено предвидување и спречување на болести.
• Терапии по мерка – третмани прилагодени на индивидуалниот код.
• Ново ниво на самоосознавање – подобро разбирање и на себе и на човештвото.

„Гените се како скриен код на животот. Секое научно откритие е нова команда што ни помага да ја подобриме програмата наречена човек.“

Во трета година, лекцијата за хромозоми и генетски мутации. Професорката ја нацрта ДНК спиралата и објасни дека таа нишка е носител на нашиот идентитет.

Сфатив две работи: колку сме кревки (мали промени носат големи последици) и колку сме уникатни (варијациите го создаваат нашиот идентитет).

Лекцијата беше и животна порака: во секоја клетка е запишана приказна, а науката е клучот за да ја читаме.

• Јасност и визуелизација – дијаграми, модели, примери; и најкомплексното станува разбирливо.
• Љубопитност пред сè – прашања „зошто?“ и „како?“ нè тераат да размислуваме.
• Инспиративен пристап – науката како „жива магија“.
• Поддршка и доверба – грешките се дел од учењето.
• Подготовка за натпревари – многу награди, дисциплина и самодоверба.

Професорката Нена е ментор што го отклучува нашето љубопитство и покажува дека науката се чувствува и доживува.

Ги оживеа науките пред моите очи. Наместо голи дефиниции, секоја тема стана приказна; преку експерименти и демонстрации и најтешките концепти станаа видливи.

Поддршката и довербата – подготовките за натпревари и успесите – ме мотивираа да вложувам повеќе труд и љубов кон науката.

Не ме научи само на биологија и хемија, туку да ја сакам науката како авантура и како инструмент за разбирање на светот.

„Не плаши се да се обидеш и секогаш давај го најдоброто од себе. Само така ќе откриеш колку можеш да постигнеш.“

Овој совет ме водеше низ сложени теми, натпревари (општински, регионални, државни и меѓународни) и ме научи да верувам дека секој обид е чекор кон успехот.

Насловот би бил: „Кодот на животот“ / “The code of life”.

Секоја лекција, експеримент и натпревар беше отклучување на нов дел од „кодот“ што нè прави тоа што сме. Биологијата го објаснува живиот свет од клетката до организмот, хемијата – трансформациите на материјата. Како филм со изненадувања и радост од откривање, секој „експеримент“ ме носеше поблиску до разбирање на светот и на себеси.